Aflevering 12 – Groente- en fruitstunts
Door Jaap Bakker
Op 22 oktober werd in Zeppos niet alleen de Drs. P Trofee uitgereikt maar vond ook de presentatie plaats van Knolraap en lof, schorseneren en prei, de door Yolanda Huntelaar prachtig verzorgde heruitgave van het Tuindersliedboek uit 1983. De teksten in die bundel waren ontstaan naar aanleiding van het magazine-achtige KRO-radioprogramma Kruis of munt, dat in het seizoen 1981-1982 wekelijks aandacht besteedde aan land- en tuinbouw en ter verluchtiging Drs. P had gevraagd om elke uitzending van een lied ter voorzien. Die opdracht werd door de doctorandus ongetwijfeld handenwrijvend aanvaard. Niets inspireerde hem zozeer als strakke inhoudelijke kaders en opgegeven onderwerpen. Dat blijkt ook weer uit deze bundel: de veertig nummers vertonen een verbluffende variëteit aan invalshoeken, vormen, technieken en muzikale genres. Dat laatste wordt natuurlijk pas duidelijk bij beluistering, maar daarin voorziet Knolraap en lof door de lezer te verwijzen naar cd’s, Spotify en deze website (onder de knop Downloads vindt men karaokeversies van 14 van de 40 groente- en fruitliederen).
Ook op het gebied van rijmacrobatiek valt er veel te genieten in deze uitgave. Er zijn voorbeelden te vinden van rederijkersballades, balladettes, sonnetten en sixtijnen. Spectaculair zijn de staaltjes van slagrijm, waarin alle regels van het lied op elkaar rijmen. We zien dat in de nummers ‘Peer’, ‘Sjalot’ en het meest uitgebreid in ‘Tomaat’, waarin alle 34 regels eindigen op -aat. Nu is -aat een heel gemakkelijke rijmklank, en daarom tuigt de doctorandus – alsof hij zich schaamt voor zijn gemakzucht – het lied op met een extra ornament: rijk rijm. In de Polzeriaanse poëtica is dat eigenlijk streng verboden, tenzij het opzettelijk wordt toegepast:
Kortom, ik kan u spreken van de vruchtenautomaat
Of woorden van herdenking wijden aan mijn oudoom Aad
Of zelfs jouw aandacht vestigen op Plato, maat
Bij alles denk ik aan tomaat.
Heel aardig is het te zien hoe Drs. P omgaat met niet of moeilijk berijmbare woorden. Voor de appel bedenkt hij regels als ‘De Chinees is klein maal dappel’ en ‘Als het zweet de sportsman tappel- / ings uit alle poriën gutst’. En voor de papaya heeft hij weer andere oplossingen:
De papaya hoempapa ja de papaya
Kijk het zelf op uw gemak maar even na, ja
Zult u niet vermeld zien in het Boek Jesaja
Desondanks is het een vrucht die ik bemin
De vrucht ‘kers’ is wel berijmbaar maar bood de dichter kennelijk te weinig mogelijkheden. Daarom maakte hij er ‘kersenboom’ van. Daaraan wijdde de doctorandus vervolgens een lied van acht coupletten, met ‘kersenboom’ als refreinwoord. Omdat hij dat blijkbaar te weinig klankrijk vond, luisterde hij ieder coupletje op met uitbundig binnenrijm:
Wat hier wordt aangeheven is een lied omtrent mijn oom
Hij had zijn hele leven een konijnenfarm gedreven
Zijn voornaam luidde Steven en hij had een kersenboom
Nog zo’n lastig gewas is Broccoli, waar alleen met wat goede wil laat koppelen aan ‘kapokolie’ en ‘wokolie’. Hier liet de dichter zich inspireren door de cadans en bedacht de speelse refreinregel ‘Broccoli broccoli broccoli broc’, waar hij vervolgens naar hartelust op rijmde:
Iedere Italiaanse kok
Hypermodern ofwel barok
Zal het bereiden zonder wrok
Broccoli broccoli broccoli broc
In het verloop van het lied zien we een wending die we vaak bij Drs. P tegenkomen: het nonsensicaal deraillement. Een coherente vertelling ontspoort; de vorm wordt gehandhaafd maar de inhoud slaat ineens nergens meer op. Het klassieke voorbeeld is de coda van ‘Dodenrit’ (Troika hier, troika daar / Overal zit paardehaar enz.). Ik vind dat altijd heerlijke momenten bij het lezen of beluisteren van Drs. P-nummers. Zoals hier:
Er was een kip in ’t kippenhok
En deze riep ineens: ‘Tok tok’
U kunt wel begrijpen hoe ik schrok
Broccoli broccoli broccoli broc
De perfecte vorm wordt op deze manier tegelijkertijd gehandhaafd en gerelativeerd. Unverfroren en schaamteloos. Niemand doet dat overtuigender dan Drs. P.